Garaż pełen resoraków.

W wielu domach na dnie szafy, na strychu bądź w piwnicy, dorośli już chłopcy i dziewczynki trzymają pudełka pełne pamiątek z dzieciństwa. W jednym z wcześniejszych wpisów LINK z nostalgią wspominałem gumy Turbo. Teraz przyszła pora na małe metalowe samochodziki, nazywane resorakami, które wraz z klockami Lego stanowią dla mnie ikonę lat 80 i jednocześnie pięknie kontrastują z radzieckimi zabawkami z tamtego okresu, przez co przywołują we mnie cudowne wspomnienia z czasów PRL.

 

Jednak historie obu zabawek potoczyły się zgoła inaczej. Gdy duński producent klocków stał się największą i bodajże najsłynniejszą firmą zabawkową na świecie, Matchboxy, bo o nich będzie ten wpis, po wielu przejściach trafiły ostatecznie do amerykańskiego koncernu Mattel, znanego m.in. z produkcji lalek Barbie.  Mattel natomiast jest dziś czterokrotnie mniejszy od Lego, a brytyjskie metalowe samochodziki mają coraz mniejsze znaczenie w jego biznesie.

Przenieśmy się zatem troszeczkę w czasie i zacznijmy tę historię od Dinky Toys  – protoplasty zabawek z odlewu. Na początku swojej działalności, a więc na kilka lat przed II wojną światową, firma wypuszczała nie tylko samochody, ale również pociągi, samoloty, a nawet czołgi. Jednym z pierwszych aut był Morgan wyprodukowany ok. roku 1930. Z czasem firma zaczęła wypuszczać serie samochodów sportowych, dostawczych oraz ciężarówki, a wszystkie odlewane były z ołowiu. Kilka lat później pojawiła się tzw. Seria 30, która dokładniej odwzorowywała pojazdy i konkretne marki. Na krótko przed wybuchem wojny powstała Seria 36, jednakże największą sławę Dinky Toys przyniosła Seria 40 – były to autka produkowane z lepszego jakościowo stopu, o wiele bardziej dopracowane niż ich poprzednicy. Pierwszym oficjalnym resorakiem, sprzedawanym w żółtym pudełku, był Austin Somerset, który pojawił się na rynku w 1954 r. Wraz z rozwojem firmy pojawiły się także inne serie samochodów, np. Supertoys – kolekcja bardzo pożądana przez współczesnych kolekcjonerów. Wątpliwym jest jakoby działalność Dinky Toys zainspirowała Leslie Smith’a i Rodney’a Smith’a (brak pokrewieństwa, a zbieżność nazwisk przypadkowa) do założenia swojej firmy: Lesney Products, aczkolwiek na pewnym etapie swojej działalności ich drogi się zeszły.

Jako przyjaciele z czasów szkolnych spotkali się po zakończeniu II wojny światowej i postanowili założyć firmę, która zajmowałaby się wytwarzaniem produktów metalowych. Nazwa Lesney pochodzi od ich imion, a człon Products dodano dlatego, że obaj w tym okresie nie wiedzieli jeszcze dokładnie co będą wytwarzać. Spółka została założona w lutym 1947 roku. Ich pierwsze zamówienie opiewało na 10.000 przecinarek do sznurków. Jeszcze w tym samym roku dołączył do nich Jack Odell, a rok później wykonano formę do pierwszej zabawki Lesney Products jakim był Diesel Road Roller – potocznie zwany walcem. Zarówno ten model jak i kolejne tzw. Early Lesney Toys były wzorowane na powszechnie dostępnych w tamtym czasie zabawkach Dinky Toys. W roku 1950 część zysków ze sprzedaży pierwszych zabawek, została przeznaczona na wytworzenie nowego projektu – Large State Coach (była to duża Kareta Koronacyjna). Nie został on jednak wdrożony do produkcji aż do roku 1952 kiedy to zmarł król Jerzy VI i wiadomym się stało, że w 1953 roku odbędzie się koronacja królowej Elżbiety. W 1953 r. Brytyjczyk Jack Odell opracował formę do odlewu karety królowej Elżbiety II. Przy okazji koronacji sprzedał ponad milion miniaturowych karet.

Prawdziwego bodźca do produkowania małych pojazdów na szeroką skalę dała mu jednak jego córka. Jej koleżanki i koledzy często przynosili do szkoły swoje ulubione zabawki. Musiały być niewielkich rozmiarów, aby mogły się mieścić w kieszeni. Z obawy przed ich uszkodzeniem przenoszone były w pudełkach po zapałkach. Kiedy Odell w wolnej chwili zrobił córce maleńki model walca drogowego i ona zaniosła go w pudełeczku do szkoły, okazało się, że był to strzał w dziesiątkę i tak właśnie narodziły się Matchboxy – modele, który były na tyle małe, że mieściły się do opakowania wielkości pudełka od zapałek (być może gdyby Rodney Smith to przewidział nie opuściłby firmy w roku 1951 odsprzedając 1/3 Lesney Products L.Smithowi i J.Odellowi za jedyne 8000 funtów). Wszystkie brytyjskie dzieci chciały mieć takie zabawki. Powstała więc słynna seria 1-75, a sukces małych zabawek w kartonikach przypominających pudełka od zapałek przeszedł wszelkie oczekiwania.

W ten właśnie sposób powstała nowa nazwa handlowa czyli Matchbox. Oficjalnie nazwę tę zarejestrowano w 1953 roku. W tym samym roku podpisano również kontrakt z firmą Moko, która odtąd miała za zadanie zajmować się pakowaniem i dystrybucją pudełkowych modeli. Nazwa Matchbox w połowie należała właśnie do Moko (firma ta udzieliła finansowego wsparcia).

W 1958 roku Leslie Smith postanowił wykupić 50% od Moko i w roku 1959 stało się to faktem. W tym samym roku firma Lesney Product wydała swój pierwszy katalog, ale życie firmy Matchbox wcale nie było usłane różami.

W latach 60. ubiegłego wieku pojawiła się dla Dinky Toys i marki Matchbox konkurencja. Firma Mettoy wprowadziła linię samochodzików pod nazwą Corgi. Nazywano je modelami z wersją windows, gdyż posiadały wstawione plastikowe okna. Wyróżniały się tym, że miały otwierane wszystkie cztery drzwi, a pierwszy model miał reflektory wysadzane biżuterią. W tym samym czasie pojawiły się też autka Tri-ang produkowane przez irlandzką firmę Line Bros. Prawdziwy szturm w roku 1969 przypuściła amerykańska firma Mattel, która wprowadziła serię Hot Wheels, których cechą charakterystyczną była wyjątkowa lekkość toczenia kół. Matchbox w odpowiedzi na to wydarzenie, jeszcze w drugim wydaniu katalogu 1969, wprowadził serię Superfast. W latach 1970-1971 cała seria miniaturowych zabawek została przekształcona na koła nowego typu – włącznie z serią King Size, która również została przeprojektowana (otrzymała nową nazwę – SuperKings).

SuperFast
SuperFast
Super Kings
Super Kings


W roku 1980 zaczęła się recesja z powodu redukcji kosztów i odkupienia spółek przez firmy korzystające z taniej siły roboczej… Lesney Products zmieniło nazwę na Matchbox Toys, a następnie w roku 1982 zbankrutowała. 24.IX.1982 firmę wykupił koncern Universal Toys. Jednak minęło jeszcze kilka lat zanim nazwa Lesney Products zniknęła ostatecznie z form odlewniczych. W tym samym czasie J.Odellowi udało się wykupić dużą część wyposażenia, narzędzi i form – dzięki temu mógł założyć swoją firmę, którą nazwał LLEDO (od swojego nazwiska czytanego od tyłu). Jednak Lledo nigdy nie powtórzyło sukcesu Lesney Products. Obecnie stare modele Matchbox istnieją tylko dzięki setkom zapaleńców na całym świecie.

Warto również wspomnieć o samochodzikach firmy Majorette, które cieszyły się popularnością w latach 90 ubiegłego wieku.

Ciekawostki

  1. Powojenne resoraki Dinky Toys wykonane były w skali 1:43.
  2. Matchbox produkował także modele w skali 1:43, nazywane były King Size.
  3. Pierwsze powojenne samochodziki to amerykańskie jeepy wojskowe.
  4. Wśród modeli Corg pojawił się m.in. samochód Batmana i Jamesa Bonda.
  5. Matchbox, Corg i Dinky to resoraki, które stworzyły złota erę brytyjskiego odlewu ciśnieniowego.
  6. Jeden rodzaj autka produkowany był w różnych wersjach, np. Snow Track od Matchbox.
  7. Dla kolekcjonerów większą wartość ma oczywiście samochód w oryginalnym pudełku.
  8. W 2003 r. wyszła linia samochodów Matchbox z okazji 50-lecia marki.
  9. Średnia liczba resoraków przypadająca na jedno dziecko to ok. 40 sztuk.
  10. Data na samochodziku Hot Wheels nie jest datą produkcji modelu, a datą praw autorskich dotyczących danego projektu.